ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Στο προηγούμενο άρθρο αναφέραμε την αντίληψη του παιδιού για το θάνατο ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκει και επίσης τα στάδια του πένθους που περνά. Αυτή τη φορά θα αναλύσουμε πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το παιδί που βιώνει απώλεια.

Τη βασική προϋπόθεση για την στήριξή του αποτελεί η ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί και η ενημέρωση του. Οι ενήλικοι συνήθως είναι απορροφημένοι από τον δικό τους θρήνο και λιγότερο διαθέσιμοι για τα παιδιά και συχνά αποκρύπτουν το γεγονός από τα παιδιά γιατί φοβούνται τις αντιδράσεις τους, δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν, ή θέλουν να τα προστατεύσουν από δυσάρεστα συναισθήματα. Αυτό που ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις στη ζωή, είναι ότι η κατανόηση της πραγματικότητας είναι απαραίτητη για την αποδοχή της!

Καταρχήν, το πρόσωπο που θα το ανακοινώσει στο παιδί θα πρέπει να βρίσκεται σε καλή ψυχολογική κατάσταση και να είναι συναισθηματικά κοντά στο παιδί ώστε το παιδί να αισθάνεται ασφαλής. Πρέπει να λέγεται πάντα η αλήθεια στα παιδιά γιατί η απόκρυψη πληροφοριών συνήθως έχει αρνητικά αποτελέσματα. Τα παιδιά θέλουν και επιβάλλεται να μάθουν την αλήθεια, με τον κατάλληλο βέβαια τρόπο, ανάλογα με το γνωστικό και το συναισθηματικό τους επίπεδο. Λέξεις και εκφράσεις όπως, «έφυγε», «χάθηκε», «πήγε στον ουρανό», «κοιμήθηκε» αλλοιώνουν την πραγματικότητα και προκαλούν μελλοντικά προβλήματα.

 Οι πληροφορίες και οι επεξηγήσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται στα ερωτήματα του ίδιου του παιδιού και στο ηλικιακό και εξελικτικό του επίπεδο. Τα μικρά παιδιά κάνουν λίγες και επιφανειακές ερωτήσεις. Συχνά, επαναλαμβάνουν τις ίδιες ερωτήσεις γιατί αρνούνται να πιστέψουν την πραγματικότητα, θέλουν επιβεβαίωση ή περισσότερες διευκρινήσεις. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν οι ερωτήσεις πληθαίνουν και γίνονται πιο περίπλοκες. Έτσι λοιπόν, οι απαντήσεις θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών (Baum, 2007). Το παιδί θέλει να ξέρει ότι μπορεί να αισθάνεται ασφάλεια σε ένα περιβάλλον που το αποδέχεται και ότι η θλίψη είναι μεν αποδεκτή στη ζωή αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί.

Οι ενήλικοι συχνά αποφεύγουν να θυμίζουν στο παιδί το πρόσωπο που πέθανε για να μην του προκαλέσουν πόνο. Έτσι όμως εμποδίζεται η διεργασία του θρήνου. Η αναφορά στο πρόσωπο που πέθανε είναι σημαντική, γιατί ακόμη και όταν χάνεται, δεν παύει να αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της ζωής του παιδιού. Επίσης, η  πρώιμη διακοπή της διαδικασίας του πένθους εμποδίζει το παιδί από το να φτάσει στο στάδιο της αποδοχής και έτσι να ολοκληρώσει τη διαδικασία του πένθους.

Εξίσου σημαντική είναι και η στήριξη ως προς την έκφραση των συναισθημάτων των παιδιών. Εκφράσεις όπως «μην κλαίς, να είσαι γενναίος» ή «οι άνδρες δεν κλαίνε» πολλές φορές ενισχύουν και επιβραβεύουν την απόκρυψη των συναισθημάτων των παιδιών. Καλό είναι να ξέρει το παιδί ότι τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και ότι μπορεί να τα εκφράσει όποτε αυτό επιθυμεί. Ανάλογα με την ηλικία, το παιδί μπορεί να χρησιμοποιεί διάφορα μέσα έκφρασης και εκτόνωσης των συναισθημάτων του. Όταν είναι μικρό το παιχνίδι ρόλων και η ζωγραφική τον βοηθούν να προβάλλει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του, να κατανοήσει τα γεγονότα και να προστατευθεί από φόβους που συνδέονται με αυτά. Σε μεγαλύτερη ηλικία, η ένταξη σε ομαδικές δραστηριότητες είναι σημαντική γιατί εκτονώνει την ψυχική ένταση και το παιδί αισθάνεται λιγότερη μοναξιά.

Όσο αφορά τη τελετή της κηδείας, καλό είναι το παιδί να έχει τη δυνατότητα εάν το επιθυμεί να συμμετάσχει. Σχετικά με το αν ένα παιδί επιτρέπεται να δει τον θανόντα ή να παρακολουθήσει την τελετή της κηδείας εξαρτάται απόλυτα από την ηλικία του παιδιού και την ικανότητά του να κατανοήσει την κατάσταση, την ψυχοσυναισθηματική του ιδιοσυγκρασία, τη σχέση του με τον θανόντα και πολύ περισσότερο αν το ίδιο το παιδί θέλει να εμπλακεί στη διαδικασία. Γενικά, φαίνεται ότι τα παιδιά εκτιμούν το γεγονός όταν τους δίνεται η δυνατότητα τα ίδια να αποφασίσουν εάν θα συμμετάσχουν ή όχι στην τελετή.

Παρακάτω σας επισυνάπτω ένα σύνδεσμο με χρήσιμα βιβλία που βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν το θάνατο: 

 https://www.elniplex.com/tag/%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%AD%CE%BD%CE%B8%CE%BF%CF%82/