ΤΑ ΠΑΙΔΑΚΙΑ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΝΑ ΠΛΕΝΟΥΝ ΤΑ ΧΕΡΑΚΙΑ

Αγαπητοί γονείς και κηδεμόνες,

Βιώνοντας πρωτόγνωρες στιγμές αυτή την περίοδο, πρωταγωνιστικό ρόλο για όλους μας έχει η ατομική υγιεινή και καθαριότητα, προκειμένου να διαφυλάξουμε τον εαυτό μας και τον πλησίον μας από αυτό τον αόρατο εχθρό.

Ευελπιστώ όλοι εμείς οι ενήλικες να γνωρίζουμε ήδη αυτά που πρέπει να κάνουμε. Το επόμενο βήμα είναι να κατανοήσουν τα παιδιά μας το πόσο σημαντικό είναι να τηρούμε τους κανόνες υγιεινής και έπειτα να μπουν στη διαδικασία εφαρμογής τους.

Σύμφωνα με τη θεωρία Γνωστικής Ανάπτυξης, τα παιδιά μαθαίνουν μέσω της μίμησης αλλά και μέσω της αφομοίωσης, αλλάζοντας το ερέθισμα ώστε να μπορέσουν να το κατανοήσουν. Αυτό που μπορούμε εμείς να κάνουμε είναι αφενός να γίνουμε παράδειγμα προς μίμηση και αφετέρου να τα οδηγήσουμε στη μάθηση με έναν τρόπο διαδραστικό και διασκεδαστικό ταυτόχρονα!

Ας ξεκινήσουμε από το πιο βασικό που είναι το πλύσιμο των χεριών μας. Η διάρκεια του πλυσίματος των χεριών μας θα πρέπει να είναι περίπου 45 δευτερόλεπτα για να θεωρηθεί επαρκής και μπορούμε να το επιτύχουμε τραγουδώντας ένα αγαπημένο μας τραγούδι το οποίο έχουμε χρονομετρήσει έως τα 45 δευτερόλεπτα. Στεκόμαστε μπροστά στο νιπτήρα μαζί με το παιδί και ξεκινάμε να πλένουμε σχολαστικά τα χέρια, τρίβοντας τις παλάμες μεταξύ τους μέχρι τον καρπό, τρίβουμε ανάμεσα στα δάχτυλα και τέλος τρίβουμε τα νύχια μέσα στην παλάμη. Στη συνέχεια σκουπίζουμε τα χέρια αυστηρά και μόνο από την πετσέτα των χεριών. Τα παιδιά καλό είναι να έχουν δική τους πετσετούλα.  Παρακάτω σας παραθέτω μερικές εικόνες τις οποίες μπορείτε να πλαστικοποιήσετε και να κολλήσετε στο μπάνιο έτσι ώστε τα παιδιά να μην ξεχνούν κανένα βήμα για το σωστό πλύσιμο των χεριών.

Επιπλέον για να κατανοήσουν τα παιδιά το μέγεθος εξάπλωσης των μικροβίων, μπορούμε να κάνουμε το πείραμα με το λάδι και το πιπέρι. Τα παιδιά αλείφουν τα χέρια τους με λάδι και πασπαλίζουμε πιπέρι (μικρόβια) ώστε να κολλήσει επάνω στο λάδι. Στη συνέχεια κάνουμε χειραψίες ή πιάνουμε διάφορα αντικείμενα για να αντιληφθεί το παιδί πως θα μεταδώσει μικρόβια όταν έχει βρώμικα χέρια. Έπειτα λέμε στο παιδί να ρίξει νερό στα χέρια του με σκοπό να διαπιστώσει ότι με σκέτο νερό δεν είναι δυνατόν να απαλλαγούμε από τα μικρόβια, συνεπώς πρέπει να πλύνει τα χεράκια με σαπούνι όπως δείχνουν οι εικόνες πιο πάνω.

ΣΤΑΔΙΑ ΠΡΟΣΚΟΛΛΗΣΗΣ ΒΡΕΦΩΝ ΚΑΙ ΜΗΤΡΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΒΡΕΦΙΚΟ ΚΛΑΜΑ

Οι μητέρες με τα βρέφη τους αναπτύσσουν έναν πρωτογενή διάλογο. Αυτή η πρωτοσυνομιλία είναι μια μη λεκτική επικοινωνία, μία αρμονική ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ του βρέφους και της μητέρας. Τα σήματα επικοινωνίας που χρησιμοποιούν τα βρέφη είναι πολλά όπως το χαμόγελο, οι σωματικές κινήσεις, οι εκφράσεις προσώπου, παρόλα αυτά το πιο ισχυρό επικοινωνιακό σήμα παραμένει το κλάμα.

Το κλάμα αποτελεί στοιχείο του συστήματος της μη λεκτικής επικοινωνίας και συμπληρώνει την επικοινωνία στο λεκτικό επίπεδο. Για τον λόγο αυτό διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της σχέσης εφόσον συμβαίνει σε διαπροσωπικό επίπεδο. Το βρεφικό κλάμα ορίζεται ως μια φυσική και πρώιμη συμπεριφορά, η οποία εκφράζει πόνο ή έντονα συναισθήματα. Παλιότερα το βρεφικό κλάμα θεωρούνταν ένας ήχος χωρίς νόημα. Σήμερα είναι εμφανές πως το κλάμα αποτελεί μια αντίδραση σε ένα ερέθισμα και λειτουργεί ως μέσο επικοινωνίας. Όλα τα βρέφη κλαίνε καθώς είναι απόλυτα φυσιολογικό εφόσον δεν έχουν αναπτύξει άλλη μορφή επικοινωνίας, το κλάμα είναι ο μόνος τρόπος που διαθέτουν για να ζητήσουν βοήθεια όταν νιώθουν κάποια ενόχληση, όταν θέλουν να καλέσουν την μητέρα τους, να παραπονεθούν ή απλά να βρεθούν πάλι στη ζεστή αγκαλιά της.

O John Bowlby ήταν ψυχίατρος και μελέτησε τα προβλήματα της ψυχικής υγείας των παιδιών τα οποία αποχωρίστηκαν τις οικογένειές τους και τοποθετήθηκαν σε ιδρύματα. Ο Bowlby υποστήριζε πως όταν τα παιδιά αποχωρίζονταν για πρώτη φορά την μητέρα τους γίνονταν έξαλλα από φόβο, έκλαιγαν, πάθαιναν κρίσεις οργής και προσπαθούσαν να ξεφύγουν από το περιβάλλον τους. Μετά ερχόταν το στάδιο της απόγνωσης και της κατάθλιψης. Αν ο αποχωρισμός συνεχιζόταν και δεν δημιουργούσαν νέα σταθερή σχέση τότε τα παιδιά αδιαφορούσαν. Σύμφωνα με τον Bowlby η αδιάφορη συμπεριφορά σήμαινε αποδέσμευση. Όταν αναπτύσσονται τα βρέφη είναι ευάλωτα και παραμένουν κοντά στη μητέρα για να νιώθουν ασφάλεια και να μπορέσουν να επιβιώσουν. Ένα βρέφος όμως επιθυμεί να εξερευνήσει τον κόσμο γύρω του. Η εξερεύνηση απαιτεί χρόνο μακριά από την μητέρα και έτσι απομακρύνεται από αυτήν. Ο Bowlby υποστήριξε πως υπάρχει ένας μηχανισμός ισορροπίας του βρέφους μεταξύ της ανάγκης για ασφάλεια και της ανάγκης για μάθηση. Ο μηχανισμός ισορροπίας είναι η προσκόλληση που αναπτύσσει με την μητέρα του. Η σχέση αυτή αναπτύσσεται μέσα σε τέσσερις φάσεις στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού.

Η πρώτη φάση ονομάζεται «Η φάση πριν την προσκόλληση». Αυτή η φάση ξεκινάει και διαρκεί τις έξι πρώτες εβδομάδες μετά τη γέννηση του βρέφους. Εκείνη την περίοδο τα βρέφη βρίσκονται σε στενή επαφή με τον φροντιστή διότι τους παρέχει τροφή, φροντίδα και νιώθουν άνετα μαζί του.

Η δεύτερη φάση είναι «Η διαμόρφωση της προσκόλλησης». Η φάση αυτή διαρκεί από τον δεύτερο ως τον όγδοο μήνα. Σε αυτή τη φάση το βρέφος χαμογελά, φλυαρεί, κλαίει για να τραβήξει τη προσοχή του φροντιστή. Τα βρέφη κάνουν διακρίσεις και ανταποκρίνονται διαφορετικά στα οικεία πρόσωπα από ότι στους αγνώστους. Όταν έρχονται σε επαφή με άγνωστα πρόσωπα και αντικείμενα δείχνουν σημάδια επιφυλακτικότητας.

Η τρίτη φάση αναφέρεται ως «Η φάση της σαφούς προσκόλλησης». Διαρκεί από τον όγδοο μήνα ως το δεύτερο έτος της ζωής. Σε αυτή τη φάση γίνεται ξεκάθαρη η σχέση και το είδος προσκόλλησης που έχει αναπτύξει με τον φροντιστή του. Η συμπεριφορά του βρέφους είναι οργανωμένη έτσι ώστε να νιώθει ασφάλεια. Εδώ εμφανίζεται το άγχος του αποχωρισμού όταν φεύγει η μητέρα, ο φροντιστής. Όταν η απόσταση μεταξύ μητέρας και βρέφους είναι μεγάλη φροντίζουν και οι δύο να μειώσουν αυτή την απόσταση. Φαίνεται σε αυτή τη φάση το είδος της προσκόλλησης που έχει το βρέφος για να πετύχει την εγγύτητα με τον φροντιστή του. Η μητέρα αποτελεί την ασφαλή βάση από την οποία το βρέφος απομακρύνεται για να εξερευνήσει, επιστρέφει για να ανανεώσει την επαφή και να ξεκινήσει και πάλι την εξερεύνηση του.

Η τέταρτη και τελευταία φάση ονομάζεται «Οι αμοιβαίες σχέσεις». Ξεκινάει αυτή η φάση μετά το τέλος του δεύτερου χρόνου. Σε αυτή τη φάση το παιδί κινείται όλο και περισσότερο και περνάει περισσότερο χρόνο μακριά από τον φροντιστή. Η σταθερή και αμοιβαία σχέση βοηθά το παιδί να διατηρήσει το αίσθημα της ασφάλειας στις όλο και πιο συχνές περιόδους αποχωρισμού. Το παιδί αντιλαμβάνεται τον φροντιστή σαν ανεξάρτητο άτομο. Διακρίνει τους στόχους των άλλων ανθρώπων, τα συναισθήματα και σχεδιάζει τις πράξεις του σύμφωνα με αυτά.

Η Mary Ainsworth χρησιμοποιώντας τη διατύπωση του Bowlby, διέκρινε αρχικά τρείς τύπους προσκόλλησης τους οποίους δημιουργεί το παιδί με το πρόσωπο προσκόλλησης, ο ασφαλής τύπος, ο αποφυγής, ο αμφιθυμικός, και αργότερα προστέθηκε ο αποδιοργανωτικός. Στη συνέχεια σχεδίασε μια διαδικασία που ονομάζεται Συνθήκη με τον Ξένο, με σκοπό να εξετάσει την ασφάλεια της σχέσης μητέρας-βρέφους. Σύμφωνα με αυτή την διαδικασία κατηγοριοποιούνται οι αντιδράσεις των βρεφών και αξιολογούνται βάση των αντιδράσεων τους ενώ είναι με την μητέρα τους, όταν εκείνη φεύγει, προς έναν άγνωστο πρόσωπο και όταν εκείνη επιστρέφει. Στη συνθήκη με τον ξένο ουσιαστικά δημιουργούνται καταστάσεις που φέρνουν το βρέφος σε ανησυχία. Στη συνέχεια ενεργοποιούνται οι συμπεριφορές προσκόλλησης με αποτέλεσμα να αποκαλύπτεται με ποιον τρόπο τα μικρά παιδιά χρησιμοποιούν τον φροντιστή ως πηγή ασφάλειας.

Ο τύπος προσκόλλησης που αναπτύσσουν τα βρέφη εξαρτάται από το είδος της φροντίδας που έχουν λάβει. Ο κάθε τύπος προσκόλλησης εκδηλώνεται με συγκεκριμένες συμπεριφορές. Οι τύποι προσκόλλησης συμπεριλαμβανομένου τα χαρακτηριστικά τους, είναι οι εξής:

Ø  Ασφαλής τύπος προσκόλλησης (secure) : Το παιδί χρησιμοποιεί τον φροντιστή ως ασφαλή βάση για να εξερευνήσει τον κόσμο γύρω του. Διαμαρτύρεται όταν εκείνος φεύγει και τον αναζητά. Αντιδρά θετικά στο άγνωστο πρόσωπο αλλά δεν μπορεί να παρηγορηθεί από αυτό. Παρηγορείται με την επιστροφή του φροντιστή και αμέσως μετά συνεχίζει το παιχνίδι του. Ο φροντιστής ανταποκρίνεται κατάλληλα, άμεσα και με συνέπεια στις ανάγκες του παιδιού.

Ø  Τύπος προσκόλλησης αποφυγής (avoidant): Το παιδί αδιαφορεί όταν ο φροντιστής βρίσκεται στο δωμάτιο. Αφαιρείται με το παιχνίδι. Δείχνει ελάχιστη ή καθόλου ανησυχία όταν ο φροντιστής αποχωρεί. Αν είναι ιδιαίτερα αναστατωμένο οι πιθανότητες να το παρηγορήσει ο ξένος είναι οι ίδιες με αυτές του φροντιστή. Αγνοεί τον φροντιστή όταν επιστρέψει χωρίς να κάνει προσπάθεια να έρθει κοντά του, το ίδιο ισχύει και για τον ξένο.  Ο φροντιστής ανταποκρίνεται ελάχιστα ή καθόλου στην ανησυχία του παιδιού. Αποθαρρύνει το κλάμα του αλλά ενισχύει την ανεξαρτησία του παιδιού.

Ø  Αμφιθυμικός τύπος προσκόλλησης (ambivalent-resistant) : Το παιδί δεν χρησιμοποιεί τον φροντιστή ως ασφαλή βάση για εξερεύνηση. Μένει κοντά του. Όταν ο φροντιστής φεύγει, το παιδί ανησυχεί και θυμώνει. Δεν παρηγορείται με την επιστροφή του και διστάζει να πάει κοντά του, αναζητά την επαφή μαζί του αλλά όταν συμβαίνει αντιστέκεται θυμωμένα. Δεν ξαναγυρνάει εύκολα στο παιχνίδι.  Η ανταπόκριση του φροντιστή είναι ασυνεπής μεταξύ κατάλληλης ανταπόκρισης και αμέλειας.

Ø  Αποδιοργανωτικός τύπος προσκόλλησης (disorganized): Ενώ ο φροντιστής είναι παρών το παιδί μοιάζει σχεδόν φοβισμένο. Εμφανίζει στερεοτυπικές κινήσεις στην επιστροφή του φροντιστή, όπως να παγώνει ή να κάνει μπρος πίσω κινήσεις. Είναι αντιφατική η συμπεριφορά του, αποπροσανατολισμένη, πλησιάζει τον φροντιστή αλλά με γυρισμένη πλάτη.  Ο φροντιστής έχει φοβισμένη ή εκφοβιστική συμπεριφορά. Αποσύρεται, είναι αρνητικός και συγχυσμένος με τον ρόλο του. Δεν μπορεί να επικοινωνήσει με το παιδί. Επιπλέον υπάρχουν πιθανότητες να συμβαίνει και κακοποίηση.

Για την κατάλληλη ανταπόκριση όσο και η σωστή αλληλεπίδραση της μητέρας με το βρέφος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο η μητρική ευαισθησία. Μία ευαίσθητη μητέρα ανταποκρίνεται κατάλληλα στις ανησυχίες του βρέφους της. Η μητρική ευαισθησία χαρακτηρίζεται ως μια συμπεριφορά της μητέρας που αντιλαμβάνεται επαρκώς τα επικοινωνιακά σήματα του βρέφους, τα κατανοεί και αντιδρά άμεσα και ανάλογα σε αυτά. Είναι φανερό λοιπόν πως η μητρική ευαισθησία και η μητρική ανταπόκριση συνδέονται. Η μητρική ανταπόκριση στο βρεφικό κλάμα είναι ένα ζήτημα που απασχολεί ιδιαίτερα τους γονείς. Σίγουρα για τους γονείς είναι οδυνηρό να ακούνε το βρέφος τους να κλαίει, για αυτό τον λόγο αναζητούν τον σωστό τρόπο ανταπόκρισης στο βρεφικό κλάμα. Σύμφωνα με την Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία η κατάλληλη ανταπόκριση στο κλάμα είναι έγκαιρη κατανόηση των σημάτων ανησυχίας του βρέφους, η άμεση ανταπόκριση στο κλάμα του, η προσαρμογή στις ανάγκες του καθώς και η προσπάθεια ανακούφισης της ανησυχίας του.

Μητρική ευαισθησία θεωρείται η ικανότητα του φροντιστή να αντιλαμβάνεται και να παρεμβαίνει στα συναισθηματικά σήματα του βρέφους και να ανταποκρίνεται άμεσα και κατάλληλα. Επιπροσθέτως η μητρική ευαισθησία καθορίζει την μητρική ανταπόκριση στα σήματα του βρέφους . Ο ευαίσθητος γονέας πρέπει να είναι ικανός να αναγνωρίζει αυτές τις εναλλαγές των συναισθηματικών αναγκών του παιδιού και να προσηλώνεται σε αυτές. Έτσι το παιδί χρησιμοποιεί την μητέρα ως ασφαλή βάση για παιχνίδι και ανακούφιση και ως ασφαλή βάση σε προκλητικές καταστάσεις.  Οι μητέρες με βρέφη που έχουν ασφαλή τύπο προσκόλλησης φαίνεται να είναι πιο ευαίσθητες από εκείνες με βρέφη που έχουν τύπο προσκόλλησης της αποφυγής. Ωστόσο η ευαισθησία της μητέρας μειώνεται σε όλους τους τύπους προσκόλλησης όταν το βρέφος έχει έντονη αρνητική συμπεριφορά (επίμονο κλάμα),  αλλά ενισχύεται όταν το βρέφος διεγείρει θετικά την μητέρα και ανταποκρίνεται στις προσπάθειές της για αλληλεπίδραση μαζί του.

ΜΠΟΡΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ;

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να συνθέσουν την ευτυχία; Τι μας έρχεται στο μυαλό όταν σκεφτόμαστε τη λέξη ευτυχία; Για κάποιους μπορεί να σημαίνει ένα ή δυο πράγματα, για κάποιους άλλους περισσότερα. Πάμε να δούμε ποιες λέξεις είναι εκείνες που όλες μαζί μπορούν να φτιάξουν την ευτυχία.

Καταρχήν, η υγεία είναι για όλους μας το πρώτο και σπουδαιότερο αγαθό και χωρίς αυτή δεν μπορούμε να απολαύσουμε τίποτε. Το αμέσως επόμενο που θα σκεφτόμουν εγώ είναι η αγάπη. Η αγάπη της οικογένειας, των φίλων, των συναδέλφων, των συνανθρώπων γενικότερα. Η ψυχική ηρεμία και γαλήνη που έχει άμεση σχέση με την αγάπη, είναι ακόμη ένα αγαθό που μπορεί να μας κάνει ευτυχισμένους. Η ειρήνη σε παγκόσμιο επίπεδο, στο σπίτι μας, στο χώρο της εργασίας μας, μπορεί να φέρει επίσης την ευτυχία. Ο σεβασμός είναι μια δυσεύρετη στην εποχή μας αξία που μπορεί να μας κάνει ευτυχισμένους. Η αλληλοκατανόηση μας κάνει να νιώθουμε όμορφα και ότι μπορούμε να στηριχτούμε κάπου, άρα έμμεσα γινόμαστε ευτυχισμένοι. Η φροντίδα που λαμβάνουμε από τα αγαπημένα μας πρόσωπα αλλά και εκείνη που δίνουμε προς τους αγαπημένους μας, είναι η προσωποποίηση της ευτυχίας. Η προσφορά στους ανθρώπους που μας χρειάζονται είναι ένα μέσο που μας οδηγεί στην ευτυχία, γιατί μέσα από την προσφορά νιώθουμε ολοκλήρωση και ταυτόχρονα χαρίζουμε ευτυχία σε κάποιον άλλο που την έχει ανάγκη. Το δικαίωμα της ελευθερίας της βούλησής μας, της σκέψης μας, των πράξεών μας, είναι επίσης ευτυχία.

Όπως παρατηρούμε δεν νιώθουμε ευτυχείς αν ξέρουμε άριστα την προπαίδεια, ούτε αν μπορούμε να κλείνουμε αρχαία ρήματα, ούτε αν είμαστε άπιαστοι στη γεωγραφία, ούτε αν λύνουμε γρήγορα προβλήματα φυσικής και χημείας… Ευτυχία δεν είναι ποιος θα βγάλει τον μεγαλύτερο μέσο όρο στην τάξη. Ευτυχία δεν είναι να παπαγαλίζεις τα μαθήματα για να σου λέει ο δάσκαλος μπράβο… Ευτυχία δεν είναι ο ανταγωνισμός που καλλιεργείται ανάμεσα στους συμμαθητές…

Αν αναλογιστούμε, είμαστε όλοι συνένοχοι στη θέσπιση της πρόωρης εκπαίδευσης.  Πρόωρη διδασκαλία γνώσεων και ικανοτήτων σε παιδιά, σε σύντομο χρονικό διάστημα θέλουμε να προετοιμάσουμε το «παιδί - θαύμα», φόρτωμα του προγράμματος σπουδών με δυσβάστακτα μαθήματα. Δεν επιτρέπεται να ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε με μικρά παιδιά. Δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε μόνο ποιες γνώσεις και ικανότητες μπορούν τα παιδιά να κατακτήσουν, αλλά και τι δυνάμεις απαιτούνται για να κατακτηθούν αυτές οι γνώσεις.

Έχοντας αναφέρει λοιπόν όλα παραπάνω, μπορούμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αν το σχολείο βοηθά τα παιδιά μας να είναι ευτυχισμένα; Το σχολείο μαθαίνει στα παιδιά όλα εκείνα που θα τα κάνουν ευτυχισμένα; Παίρνουν αγάπη από τους εκπαιδευτικούς και τους συμμαθητές; Μαθαίνουν να σέβονται και να φροντίζουν; Μαθαίνουν την ανιδιοτέλεια και την προσφορά; Νιώθουν ελεύθερα να εκφράσουν η γνώμη τους; Σαν γονείς και σαν εκπαιδευτικοί δεν νομίζετε πως πρέπει να μας απασχολούν πρωτίστως αυτά τα θέματα από το να κοιτάζουμε πως θα είναι τα παιδιά άριστα, με τέλειους βαθμούς και καλύτερα από το παιδί της γειτόνισσας, της ξαδέρφης, της φίλης κλπ.. Πρέπει να μας απασχολεί σοβαρά το γεγονός ότι έχουν αναδειχθεί πολλοί επιστήμονες που όμως έχουν ξεχάσει να είναι άνθρωποι…

Σε ένα συνέδριο εκπαιδευτικών που πραγματοποιήθηκε στην Ουαλία, ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε με την ανάγνωση από όλους όσους συμμετείχαν του παρακάτω κειμένου: ‘’Αγαπητοί εκπαιδευτικοί, βγήκα ζωντανός από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα μάτια μου είδαν πράγματα, που δεν θα έπρεπε να τα δει ανθρώπου μάτι. Είδα θαλάμους αερίων που κατασκευάστηκαν από καλά εκπαιδευμένους μηχανικούς. Είδα παιδιά να φαρμακώνονται από άριστα εκπαιδευμένους γιατρούς. Είδα βρέφη να θανατώνονται από καλά καταρτισμένες νοσοκόμες. Είδα γυναίκες και μωρά να δολοφονούνται και να ρίχνονται στην πυρά από απόφοιτους πανεπιστημίου. Αυτά είδα και γι' αυτό είμαι δύσπιστος απέναντι στην εκπαίδευση. Τώρα πια ένα ζητώ από τους εκπαιδευτικούς: Να βοηθούν τους μαθητές τους να γίνουν άνθρωποι. Οι προσπάθειες των εκπαιδευτικών δεν επιτρέπεται να έχουν ποτέ ως αποτέλεσμα εκπαιδευμένα τέρατα, ψυχοπαθείς με διπλώματα, σπουδασμένους Άιχμαν. Αξία έχουν η ανάγνωση, η γραφή και η αριθμητική, μόνο όταν συμβάλλουν στο να γίνουν τα παιδιά μας άνθρωποι.’’

Ελπίζω το παραπάνω απόσπασμα να σας προβλημάτισε και θα κλείσω με τα λόγια του παιδαγωγού Κομένιου. ‘’Να διαπαιδαγωγείς σημαίνει να βοηθάς τον κάθε άνθρωπο και να   αγωνίζεσαι για την οικοδόμηση μιας ανθρώπινης κοινωνίας σε ολόκληρο τον κόσμο.’’

(The Great Didactic, 1895).

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε λίγα λόγια για τον Κομένιο. https://wol.jw.org/el/wol/d/r11/lp-g/101999326

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Οι γονείς παίζουν σημαντικό ρόλο  στην ανάπτυξη της ομιλίας και του λόγου των παιδιών τους καθώς είναι τα πρώτα άτομα με τα οποία τα παιδιά έρχονται σε επαφή. Από τη βρεφική κιόλας ηλικία οι γονείς δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τη μωρουδίστικη διάλεκτο νομίζοντας ότι το παιδί θα καταλάβει καλύτερα. Ο γονέας πρέπει να προσέχει πρώτα τη δική του γλώσσα, να προσφέρει στο παιδί μια πρότυπη ομιλία κι όχι να επαναλαμβάνει τη γλώσσα του μωρού. Πρέπει να φροντίζει γενικά για τη δημιουργία ενός καλού γλωσσικά και κανονικού ψυχικά περιβάλλοντος και να αποφεύγει την υπερπροστασία, γιατί αυτή δημιουργεί τα γλωσσικά νωθρά παιδιά. Η συμβουλή των ειδικών είναι να μιλούν στα παιδιά καθαρά, χρησιμοποιώντας μορφασμούς και έντονη βλεμματική επαφή. Λόγω του ότι αποτελούν το κατάλληλο πρότυπο ομιλίας, θα πρέπει να χρησιμοποιούν ήρεμη και σταθερή ομιλία με σκοπό το παιδί να τους μιμηθεί. Μιλώντας στο παιδί με απλές και σημαντικές λέξεις και αν είναι εφικτό να χρησιμοποιούνται οι  ίδιες λέξεις κάθε φορά που θέλουν να εκφράσουν πρόσωπα, αντικείμενα ή ζώα. Οι γονείς θα πρέπει να αφιερώνουν αρκετό χρόνο  στη λεκτική αλληλεπίδραση με το παιδί σε αυτό το χρονικό διάστημα. 

Ο γονέας, χρειάζεται να φροντίζει την υγιεινή του στόματος και γενικά του σώματος του παιδιού,

να αποφεύγει τις ξενόγλωσσες νταντάδες και να προσέχει πολύ τα ξένα πρόσωπα που θα αναλάβουν τη φροντίδα του παιδιού. Το ζήτημα της εκμάθησης των ξένων γλωσσών έχει δημιουργήσει ένα παιδαγωγικό - ψυχολογικό πρόβλημα στον τόπο μας. Φιλόδοξοι κι ανυπόμονοι γονείς βιάζονται να μάθουν στα παιδιά τους νωρίς όσο το δυνατόν περισσότερες γλώσσες, χωρίς να ξέρουν πόσο καταστρέφουν όχι μόνο τη γλωσσική - αλλά κυρίως την ψυχοπνευματική τους εξέλιξη. Η εκμάθηση των ξένων γλωσσών πρέπει να γίνεται μετά τα έξι έτη.

Από το πρώτο έως το πέμπτο έτος οι γονείς θα πρέπει να κατανοούν τυχόν εκφραστικά λάθη του παιδιού καθώς είναι απόλυτα φυσιολογικό, αλλά και να επιβραβεύουν κάθε επιτυχή προσπάθεια ομιλίας και επικοινωνίας. Τρόποι επιτυχούς επικοινωνίας και εκπαίδευσης αποτελούν τα παιχνίδια και οι καθημερινές δραστηριότητες. Η προσπάθεια επέκτασης της ομιλίας του παιδιού μέσω εποπτικού υλικού, ενίσχυση της συζήτησης, καρτών κλπ, θα βοηθήσουν σημαντικά στην ανάπτυξη του λόγου.

Η μητέρα στηριζόμενη στο ένστικτό της, μπορεί να εφαρμόσει την πανάρχαια παράδοση του μητρικού σχολείου στη γλωσσική φυσική αγωγή δηλαδή, τα νανουρίσματα, τα ταχταρίσματα, τα λαϊκά νηπιακά τραγούδια και παιχνίδια. Στην προσχολική ηλικία, οι συζητήσεις του παιδιού αυξάνονται, αρχίζει να περιγράφει πρόσωπα, καταστάσεις ή διάφορες δραστηριότητες που πραγματοποιεί στο νηπιαγωγείο. Πλέον οι γονείς μπορούν να διαβάσουν κάποιο βιβλίο – παραμύθι με το παιδί, να ξεφυλλίσουν τις σελίδες έτσι ώστε να περιγράφει χρησιμοποιώντας και τη φαντασία του βάση των εικόνων. Το βασικό πόρισμα είναι πως οι γονείς οφείλουν να είναι ήρεμοι και υπομονετικοί ακροατές και φυσικά να μην πιέζουν  το παιδί τους να επαναλάβει συγκεκριμένα πράγματα.

Τέλος, ο γονέας δεν έχει δικαίωμα να κρύβει τα παθολογικό ελάττωμα του παιδιού του, δεν επιτρέπεται να αυταπατάται, να περιμένει τη φύση ή τη μοίρα ή να καταφεύγει σε γιατροσόφια. Απαιτείται να πάει όσο το δυνατό πιο νωρίς το παιδί του σε ειδικό γιατρό ή παιδαγωγό, να τον εμπιστευθεί και αν ακόμη φταίει ο ίδιος να έχει το θάρρος να το παραδεχτεί.

Παρακάτω επισυνάπτω ένα παιχνίδι γλωσσικών δραστηριοτήτων από Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο στο Βούπερταλ!

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Στο προηγούμενο άρθρο αναφέραμε την αντίληψη του παιδιού για το θάνατο ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκει και επίσης τα στάδια του πένθους που περνά. Αυτή τη φορά θα αναλύσουμε πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το παιδί που βιώνει απώλεια.

Τη βασική προϋπόθεση για την στήριξή του αποτελεί η ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί και η ενημέρωση του. Οι ενήλικοι συνήθως είναι απορροφημένοι από τον δικό τους θρήνο και λιγότερο διαθέσιμοι για τα παιδιά και συχνά αποκρύπτουν το γεγονός από τα παιδιά γιατί φοβούνται τις αντιδράσεις τους, δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν, ή θέλουν να τα προστατεύσουν από δυσάρεστα συναισθήματα. Αυτό που ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις στη ζωή, είναι ότι η κατανόηση της πραγματικότητας είναι απαραίτητη για την αποδοχή της!

Καταρχήν, το πρόσωπο που θα το ανακοινώσει στο παιδί θα πρέπει να βρίσκεται σε καλή ψυχολογική κατάσταση και να είναι συναισθηματικά κοντά στο παιδί ώστε το παιδί να αισθάνεται ασφαλής. Πρέπει να λέγεται πάντα η αλήθεια στα παιδιά γιατί η απόκρυψη πληροφοριών συνήθως έχει αρνητικά αποτελέσματα. Τα παιδιά θέλουν και επιβάλλεται να μάθουν την αλήθεια, με τον κατάλληλο βέβαια τρόπο, ανάλογα με το γνωστικό και το συναισθηματικό τους επίπεδο. Λέξεις και εκφράσεις όπως, «έφυγε», «χάθηκε», «πήγε στον ουρανό», «κοιμήθηκε» αλλοιώνουν την πραγματικότητα και προκαλούν μελλοντικά προβλήματα.

 Οι πληροφορίες και οι επεξηγήσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται στα ερωτήματα του ίδιου του παιδιού και στο ηλικιακό και εξελικτικό του επίπεδο. Τα μικρά παιδιά κάνουν λίγες και επιφανειακές ερωτήσεις. Συχνά, επαναλαμβάνουν τις ίδιες ερωτήσεις γιατί αρνούνται να πιστέψουν την πραγματικότητα, θέλουν επιβεβαίωση ή περισσότερες διευκρινήσεις. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν οι ερωτήσεις πληθαίνουν και γίνονται πιο περίπλοκες. Έτσι λοιπόν, οι απαντήσεις θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών (Baum, 2007). Το παιδί θέλει να ξέρει ότι μπορεί να αισθάνεται ασφάλεια σε ένα περιβάλλον που το αποδέχεται και ότι η θλίψη είναι μεν αποδεκτή στη ζωή αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί.

Οι ενήλικοι συχνά αποφεύγουν να θυμίζουν στο παιδί το πρόσωπο που πέθανε για να μην του προκαλέσουν πόνο. Έτσι όμως εμποδίζεται η διεργασία του θρήνου. Η αναφορά στο πρόσωπο που πέθανε είναι σημαντική, γιατί ακόμη και όταν χάνεται, δεν παύει να αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της ζωής του παιδιού. Επίσης, η  πρώιμη διακοπή της διαδικασίας του πένθους εμποδίζει το παιδί από το να φτάσει στο στάδιο της αποδοχής και έτσι να ολοκληρώσει τη διαδικασία του πένθους.

Εξίσου σημαντική είναι και η στήριξη ως προς την έκφραση των συναισθημάτων των παιδιών. Εκφράσεις όπως «μην κλαίς, να είσαι γενναίος» ή «οι άνδρες δεν κλαίνε» πολλές φορές ενισχύουν και επιβραβεύουν την απόκρυψη των συναισθημάτων των παιδιών. Καλό είναι να ξέρει το παιδί ότι τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και ότι μπορεί να τα εκφράσει όποτε αυτό επιθυμεί. Ανάλογα με την ηλικία, το παιδί μπορεί να χρησιμοποιεί διάφορα μέσα έκφρασης και εκτόνωσης των συναισθημάτων του. Όταν είναι μικρό το παιχνίδι ρόλων και η ζωγραφική τον βοηθούν να προβάλλει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του, να κατανοήσει τα γεγονότα και να προστατευθεί από φόβους που συνδέονται με αυτά. Σε μεγαλύτερη ηλικία, η ένταξη σε ομαδικές δραστηριότητες είναι σημαντική γιατί εκτονώνει την ψυχική ένταση και το παιδί αισθάνεται λιγότερη μοναξιά.

Όσο αφορά τη τελετή της κηδείας, καλό είναι το παιδί να έχει τη δυνατότητα εάν το επιθυμεί να συμμετάσχει. Σχετικά με το αν ένα παιδί επιτρέπεται να δει τον θανόντα ή να παρακολουθήσει την τελετή της κηδείας εξαρτάται απόλυτα από την ηλικία του παιδιού και την ικανότητά του να κατανοήσει την κατάσταση, την ψυχοσυναισθηματική του ιδιοσυγκρασία, τη σχέση του με τον θανόντα και πολύ περισσότερο αν το ίδιο το παιδί θέλει να εμπλακεί στη διαδικασία. Γενικά, φαίνεται ότι τα παιδιά εκτιμούν το γεγονός όταν τους δίνεται η δυνατότητα τα ίδια να αποφασίσουν εάν θα συμμετάσχουν ή όχι στην τελετή.

Παρακάτω σας επισυνάπτω ένα σύνδεσμο με χρήσιμα βιβλία που βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν το θάνατο: 

 https://www.elniplex.com/tag/%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%AD%CE%BD%CE%B8%CE%BF%CF%82/

ΠΩΣ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ

Σύμφωνα με τον Freud, οι ενήλικες άνθρωποι συνήθως αποφεύγουν να μιλούν για το θάνατο σε αντίθεση με τα παιδιά που δεν έχουν αναστολές και διακρίνονται από ενθουσιασμό χρησιμοποιώντας συχνά στο παιχνίδι τους και στο λόγο τους εκφράσεις συνυφασμένες με το θάνατο. Τα παιδιά στο παιχνίδι τους υποδύονται συχνά ότι πεθαίνουν ή ότι σκοτώνουν γιατί μέσα από αυτό το φανταστικό παιχνίδι η πραγματική ζωή αποκτά όλο της το νόημα.

Για να κατανοήσουν τα παιδιά την έννοια του θανάτου, πρέπει πρώτα να κατανοήσουν ότι ο θάνατος αφορά όλα τα έμβια όντα χωρίς καμιά εξαίρεση, ότι ο θάνατος είναι αναπόφευκτος και ότι η χρονική στιγμή του θανάτου είναι απρόβλεπτη. Η παύση των ζωτικών λειτουργιών αναφέρεται στην κατανόηση ότι όταν ένας ζωντανός οργανισμός πεθάνει, όλες οι λειτουργίες που ορίζουν τη ζωή σταματούν.

Υπάρχουν μελέτες από τη δεκαετία του 1960 που αναφέρονται στην κατανόηση του θανάτου από τα παιδιά. Τα αποτελέσματα των σχετικών ερευνών σχετικά με την κατανόηση της έννοιας του θανάτου, δείχνουν ότι τα παιδιά αποκτούν μια σχετική κατανόηση όλων των προηγούμενων εννοιών περίπου μεταξύ των 5 και 7 ετών και στην ηλικία των 10 ετών έχουν αποκτήσει μια ώριμη αντίληψη της έννοιας του θανάτου.

Ας δούμε την αντίληψη του θανάτου από τα παιδιά σε κάθε ηλικία. Κατά τη βρεφική και πρώτη νηπιακή ηλικία (0-3 ετών), το παιδί δεν αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου, είναι όμως ικανό να διαπιστώσει την απουσία και τη θλίψη των ενηλίκων, η οποία αντικατοπτρίζεται στη συμπεριφορά τους απέναντί του, όπως απώλεια διαύγειας και διάθεσης για παιχνίδι μαζί του, άγχος, εκνευρισμός κλπ. Με αυτό τον τρόπο το παιδί εισπράττει δύο απώλειες, εκείνου που έφυγε και εκείνου που έμεινε να το φροντίζει.

Κατά το προσυλλογιστικό στάδιο σκέψης, το οποίο διαρκεί από το 2ο έως το 4ο έτος της ζωής, το παιδί δεν έχει σχηματίσει πλήρως τις αφηρημένες έννοιες και κατ’επέκταση δεν μπορεί να αντιληφθεί την οριστικότητα και μη αναστρεψιμότητα του θανάτου. Τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία αντιλαμβάνονται την ζωή κυκλικά. Μετά την ζωή ακολουθεί ο θάνατος, μετά τον θάνατο ξανά η ζωή. Θεωρούν ότι ο θάνατος είναι μία κατάσταση ύπνου, όπου ο νεκρός κάποια στιγμή θα ξυπνήσει ή ένα ταξίδι από το οποίο ο νεκρός θα επιστρέφει. Επειδή η σκέψη σε αυτό το στάδιο είναι μαγική (μπορεί να πιστεύει το παιδί ότι ορισμένα πράγματα ή ορισμένοι άνθρωποι έχουν υπερφυσικές δυνάμεις ή βιώνει τον εαυτό του ως επίκεντρο του κόσμου), οι λανθασμένες αντιλήψεις μπορεί να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα. Συχνά τα παιδιά αυτής της ηλικίας δεν μπορούν να αντιληφθούν τις πραγματικές αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν το θάνατο. Μπορεί να θεωρήσουν ότι οι σκέψεις τους, τα συναισθήματα τους και οι πράξεις τους προκαλούν διάφορα πράγματα στον εαυτό τους και στους άλλους. Ο ανώριμος τρόπος σκέψης της ηλικίας αυτής, γνωστός ως «ψυχολογική αιτιότητα», αναφέρεται στην τάση του παιδιού να αποδίδει στα διάφορα γεγονότα ψυχολογικά κίνητρα. Έτσι, παραδείγματος χάριν, το παιδί μπορεί να πιστεύει ότι πέθανε ο πατέρας του γιατί το ίδιο είχε θυμώσει μαζί του.

Κατά το στάδιο της διαισθητικής σκέψης (4-7 ετών) το παιδί αναπτύσσει την ικανότητα ταξινόμησης και περιγραφής αντικειμένων χωρίς ωστόσο να κατανοεί ακόμη τις αρχές που υπαγορεύουν αυτές τις διαδικασίες. Πιο συγκεκριμένα όσο αφορά την έννοια του θανάτου, τα παιδιά κατανοούν ότι ο θάνατος είναι ένα γεγονός οριστικό, πιστεύουν όμως ότι  μπορούν να τον αποφύγουν ή ότι ορισμένοι άνθρωποι δεν πεθαίνουν. Θεωρούν ότι δεν πεθαίνουν τα ίδια, οι έξυπνοι άνθρωποι, οι τυχεροί, οι δάσκαλοι, το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον. Δηλαδή τα παιδιά σε αυτό το στάδιο δεν μπορούν να συλλάβουν την έννοια της παγκοσμιότητας του θανάτου.

Τα παιδιά της ηλικίας 7-10 ετών (στάδιο συγκεκριμένων νοητικών πράξεων) αρχίζουν να κατανοούν ότι ο θάνατος είναι ένα φαινόμενο αναπόφευκτο και παγκόσμιο, αλλά δεν μπορούν να σκεφτούν ότι ο θάνατος μπορεί να αφορά και τα ίδια. Αποδέχονται το γεγονός ότι θα πεθάνουν κάποτε, δέχονται όμως ευκολότερα την ιδέα του θανάτου των άλλων παρά του δικού τους. Επίσης η σκέψη των παιδιών αυτής της ηλικίας συνεχίζει να περιέχει μαγικά στοιχεία έτσι συχνά τα παιδιά αυτά πιστεύουν ότι ο νεκρός μπορεί να τα ακούει ή να τα βλέπει.

Στην εφηβική ηλικία τα παιδιά είναι σε θέση να κατανοήσουν πλήρως τη μονιμότητα και το νόημα του θανάτου. Μπορεί να προτρέξουν σε φίλους ή μέλη της οικογένειας τους για συμπαράσταση ή μπορεί να απομονωθούν και να προσπαθήσουν από μόνοι τους να διαχειριστούν τα συναισθήματα απώλειας και πένθους που βιώνουν. Ο έφηβος επίσης μπορεί να αντιδράσει με κυνικό τρόπο απέναντί στο θάνατο αγαπημένου προσώπου ή υπό τον φόβο και την άρνηση να μην δείξει τα πραγματικά του συναισθήματα , να θεωρηθεί αναίσθητος/η από τους υπόλοιπους πενθούντες.

Ωστόσο, οι αντιδράσεις που θα εκδηλώσει κάθε παιδί στην απώλεια εξαρτιόνται από το είδος του θανάτου, από τις αντιδράσεις των συγγενών, από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του παιδιού, όπως η ηλικία και το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τη προσωπικότητα του παιδιού, τους παράγοντες κινδύνου που ήταν εκτεθειμένο το παιδί πριν την απώλεια, όπως μια ψυχική ασθένεια ή κοινωνικά προβλήματα, το είδος των σχέσεων που έχει με την οικογένεια του και τέλος από την ύπαρξη πριν και μετά το θάνατο διαθέσιμων υποστηρικτικών υπηρεσιών.

Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις των παιδιών μετά την απώλεια είναι οι εξής:

Κλονισμός και άρνηση. Τα παιδιά συνήθως χρησιμοποιούν την έκφραση «δεν το πιστεύω» και μερικά αρνούνται πεισματικά το γεγονός, κρατώντας μακριά τους το οδυνηρό συμβάν. Αυτό αποτελεί έναν μηχανισμό άμυνας, ο οποίος βοηθάει ώστε να δοθεί χρόνος στο παιδί να το αποδεχθεί.

 Θυμός. Ο θυμός μπορεί να κατευθυνθεί προς διάφορες μεριές, θυμός ενάντια στο θάνατο, ενάντια στον θεό που επέτρεψε να συμβεί αυτό, ενάντια στους ενήλικες που δεν τα αφήνουν να πενθήσουν μαζί τους, ακόμη και ενάντια στον νεκρό που τα εγκατέλειψε.

 Ενοχή και αυτοκατηγορίες. Πολλές φορές τα παιδιά βιώνουν ενοχές, θεωρώντας ότι ευθύνονται τα ίδια για τον θάνατο. Ακόμα και όταν δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ κάποιας πράξης του παιδιού και του θανάτου, τα παιδιά αισθάνονται ένοχα. Άλλες φορές τα αισθήματα ενοχής συνδέονται με συνειδητή ή ασυνείδητη επιθετικότητα που υπάρχει για το πρόσωπο που πέθανε.

 Έντονο άγχος και φόβος. Μετά το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου τα παιδιά νιώθουν απροστάτευτα και μόνα. Γίνονται απαιτητικά και προσκολλώνται στους ενήλικες. Το άγχος των παιδιών εκδηλώνεται ως φόβος πως κάτι μπορεί να συμβεί στους γονείς τους ή και στα ίδια. Μερικές φορές αρνούνται να πάνε σχολείο και συχνά αναπτύσσουν ένα φόβο ότι μπορεί να πεθάνουν.

Δυσκολίες στον ύπνο. Πολλά παιδιά έχουν πρόβλημα με τον ύπνο. Υποφέρουν από αϋπνίες, δυσκολεύονται να κοιμηθούν, αρνούνται να κοιμηθούν ή ξυπνούν συχνά και  έχουν εφιάλτες. Πολύ συχνά, τα παιδιά φοβούνται να κοιμηθούν καθώς το περιβάλλον τους χρησιμοποιεί τη λέξη ύπνος για να περιγράψει το θάνατο. Πολλές φορές και ανάλογα με την ηλικία στην οποία βρίσκονται, μπορεί ακόμη να φοβούνται το νεκρό, ότι μπορεί να έρθει στον ύπνο τους. Τα παιδιά που δεν είχαν την ευκαιρία να εκφραστούν ή αυτά που σκόπιμα προσπαθούν να μπλοκάρουν τις σκέψεις τους, υποφέρουν περισσότερο από εφιάλτες.

Απόσυρση. Ένα μεγάλο μέρος των παιδιών που βιώνουν απώλεια νιώθουν απομονωμένα, ιδιαίτερα κατά την αρχική φάση του πένθους. Μερικά παιδιά δείχνουν απαθή, είναι σαν να έχουν πετρώσει. Αυτό πιθανόν συμβαίνει επειδή τα συναισθήματα είναι τόσο έντονα που αδυνατούν να τα αντιμετωπίσουν.

 Σωματικές εκδηλώσεις. Τα παιδιά αναπτύσσουν συχνά ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως απώλεια όρεξης, πονοκέφαλοι, στομαχικές διαταραχές, κόπωση, έλλειψη ενεργητικότητας.

 Προβλήματα με το σχολείο. Συχνά τα παιδιά εμφανίζουν προβλήματα συγκέντρωσης στο μάθημα. Η θλίψη και οι διεργασίες του θρήνου προκαλούν ένα βραδύτερο τρόπο σκέψης, έλλειψη ενέργειας και έλλειψη πρωτοβουλιών. Το παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στην εργασία του, είναι απρόσεκτο και παρουσιάζει δυσκολίες μάθησης.

 Άλλες αντιδράσεις περιλαμβάνουν την παλινδρόμηση σε προηγούμενα στάδια ανάπτυξης-συχνά τα παιδιά παλιμπαιδίζουν- αλλαγές στην προσωπικότητα, απαισιοδοξία για το μέλλον και υπεραπασχόληση με το νόημα του συμβάντος και τις αιτίες που το προκάλεσαν. Η διάρκεια και η σοβαρότητα των αντιδράσεων αυτών επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως η σχέση του παιδιού με το θανόντα, η στήριξη από το περιβάλλον του, το αν ο θάνατος ήταν ξαφνικός ή όχι, οι συνθήκες του θανάτου, και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού.

ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΟ ΔΩΜΑΤΙΟ

Επειδή από προηγούμενα άρθρα κατάλαβα πως δείξατε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ότι αφορά την Μοντεσσοριανή μέθοδο, σας έχω ετοιμάσει κάτι σχετικό! Καταρχήν να επαναλάβουμε με λίγα λόγια ότι η μέθοδος Μοντεσσόρι δίνει μια σχετική ελευθερία στο παιδί και προβάλλει στα δυνατά σημεία και τις ικανότητές του. Αν σκεφθούμε πως εφαρμόζουμε τη μέθοδο αυτή στα παιδιά μας στην καθημερινότητα, στον τρόπο μάθησης και διαπαιδαγώγησης, αυτό που λείπει και είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής τους, είναι η διαμόρφωση του προσωπικού τους χώρου σύμφωνα με τη Μοντεσσόρι! Πάμε να δούμε πως μπορούμε να διαμορφώσουμε ο δωμάτιο τους...

Για να μάθει το παιδί να είναι ανεξάρτητο, όταν κάνει τα πρώτα του βήματα θέλει να ανακαλύψει ότι κινείται στην καθημερινότητά του. Ξεκινάμε λοιπόν με το κρεβατάκι του το οποίο πρέπει να του προσφέρει εύκολη πρόσβαση στο να ανεβαίνει και να κατεβαίνει από αυτό. Συνήθως, οι γονείς που ακολουθούν τη μέθοδο Μοντεσσόρι, κρατούν τα μωρά τους σε μια κούνια μια καλαθούνα όσο είναι νεογέννητα και μετά τον 2ο μήνα μεταβαίνουν σε ένα κρεβάτι δαπέδου. Τα κρεβατάκια δαπέδου είναι εξαιρετικά ασφαλή και βολικά και επιτρέπουν στο παιδί να παίρνει πρωτοβουλίες και να αυτοσυντηρείται. 

Το επόμενο στοιχείο που θα κοσμήσει το δωμάτιο θα είναι ένας καθρέπτης χαμηλός που θα ακουμπά και αυτός στο έδαφος, έτσι ώστε να μπορεί το παιδί να παρατηρεί τον εαυτό του και τις ικανότητές του. Η Μοντεσσόρι προτείνει τον καθρέπτη από τη νεογνική ηλικία.Είναι μαγική στιγμή όταν ένα μωρό αναγνωρίζει ο είδωλό του στον καθρέπτη! Ο καθρέπτης λειτουργεί ως δάσκαλος του εαυτού του, αφού μπορεί να βλέπει τις εκφράσεις του και σιγά σιγά να χτίζει την προσωπικότητά του. Για μεγαλύτερη ασφάλεια μπορείτε να επιλέξετε καθρέπτες από πλαστικό υψηλής ποιότητας που δεν σπάνε. Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε https://www.playcity.gr/epoptiko-yliko-nipiagogeion/afthrasta-kathreftakia-kathreftes/ .

Ένα επιπλέον σημαντικό κομμάτι είναι τα έπιπλα του δωματίου, δηλαδή το γραφείο, η καρέκλα, ο πάγκος των παιχνιδιών, ράφια, καλαθάκια, κρεμάστρες κλπ, πρέπει να είναι στο ύψος του παιδιού και αυτό γιατί πρώτον θα είναι πολύ πιο εξυπηρετικά για το παιδί και δεύτερον θα μπορεί να τα ξεχωρίζει από τα έπιπλα των μεγάλων. Επίσης είναι άλλος ένας τρόπος για να νιώθει το παιδί ανεξάρτητο, καθώς θα μπορεί να φτάνει και να μεταχειρίζεται τα πράγματά του χωρίς τη βοήθεια των γονιών. Να θυμάστε ότι όταν κάτι είναι στα μέτρα του παιδιού, μπορεί να το μεταχειριστεί πιο άνετα γιατί το νιώθει δικό του και δεν το τρομάζει.

Το δωμάτιο εκτός από τη λειτουργικότητα που πρέπει να εξασφαλίζει στο παιδί, απαραίτητο είναι να έχει και εκπαιδευτικό χαρακτήρα, δηλαδή να διδάσκει στα παιδιά την έννοια της τάξης και της τακτικότητας αλλά και την ύπαρξη των βιβλίων στη ζωή μας. Έτσι λοιπόν μπορούμε να χωρίσουμε το δωμάτιο των παιδιών (ανάλογα με το μέγεθος του δωματίου) σε διάφορες γωνιές όπου η καθεμιά θα έχει το δικό της θέμα. Η γωνιά της δημιουργίας μπορεί να είναι ένας μικρός πάγκος για ζωγραφική, για γραφή και χειροτεχνίες. 

Τα βιβλία θα πρέπει να κατέχουν ξεχωριστή θέση στο χώρο. Αυτό γιατί τα στιβαγμένα βιβλία δεν βοηθούν το παιδί να τα εξερευνήσει. Είναι προτιμότερο να τοποθετήσετε τα βιβλία με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ευδιάκριτα τα εξώφυλλά τους, για να μπορεί το παιδί να διαλέγει κάθε φορά τι θα διαβάσει. 

Η γωνιά παιχνιδιού μπορεί να αποτελείται από ένα χαλάκι, ένα παζλ δαπέδου, μαξιλαράκια, κουβερτάκι και γενικά να είναι διαμορφωμένο σαν σπιτάκι όπου εκεί το παιδί θα περνά τις ώρες χαλάρωσης. Μπορείτε να εμπλουτίσετε με διάφορα παιχνίδια που θα αφυπνίσουν τη φαντασία του παιδιού.

Κάτι ακόμη που μπορεί άνετα να φιλοξενήσει ένα παιδικό δωμάτιο, είναι η γωνιά των φυτών! Σε μια γωνίτσα συνήθως κοντά στο παράθυρο, μπορούμε να βάλουμε ένα, δύο γλαστράκια με ανθεκτικά φυτά κατά προτίμηση και θα υποδείξουμε στο παιδί πως να τα ποτίζει. Με τον τρόπο αυτό το παιδί μαθαίνει να αναλαμβάνει υποχρεώσεις, να είναι υπεύθυνο, να φροντίζει και φυσικά μαθαίνει να αγαπά τη φύση και να τη σέβεται. Αυτή η γωνία αναφέρεται σε μεγαλύτερα παιδιά και όχι σε βρέφη.

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε κρεβατάκια και άλλα για να στήσετε το δικό σας δωμάτιο Μοντεσσόρι! https://www.max-kids.gr/epipla/Montessori%20bed .