ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ

Η κυοφορία αποτελεί κρίσιμη περίοδο στη ζωή μιας γυναίκας, καθώς συνοδεύεται από πολύπλοκες αλλαγές που στοχεύουν στην προσαρμογή του οργανισμού απέναντι στα νέα δεδομένα. Συνεπακόλουθα, παρόλο που η εγκυμοσύνη αλλά και η γέννηση θεωρούνται χαρούμενες περίοδοι στη ζωή της γυναίκας, εν τούτοις σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να συνοδεύονται από σημαντικές διακυμάνσεις στη διάθεση και την ψυχολογία της. Τις περισσότερες φορές αυτές οι διακυμάνσεις είναι παροδικές, ενώ σε άλλες τα συμπτώματα μπορεί να χειροτερέψουν και να αυξηθεί ο κίνδυνος εμφάνισης περιστατικού μείζονος κατάθλιψης. 

Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ένωση Ψυχιάτρων και το εγχειρίδιο για την πνευματική διαταραχή (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder, 5^th edition; American Psychiatric Association, 2003), κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μέσα στις τέσσερις πρώτες εβδομάδας μετά τη γέννα, μπορεί να παρουσιαστεί επεισόδιο μείζονος κατάθλιψης, το οποίο βασίζεται στα ακόλουθα κριτήρια: καταθλιπτική διάθεση ή/και έλλειψη ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης για δύο και παραπάνω εβδομάδες συνοδευόμενη από διαταραχές στον ύπνο και την όρεξη, κόπωση και έλλειψη ενέργειας, συναισθήματα ενοχής ή χαμηλής αυτοπεποίθησης, έλλειψη συγκέντρωσης καθώς και ανάπτυξη αρνητικών συλλογισμών σχετικά με τον θάνατο ή την αυτοκτονία.

 Επιπλέον, το άγχος και το στρες αποτελούν συναισθηματικές διαταραχές που μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά τόσο την ψυχολογία της εγκύου όσο και το ίδιο το έμβρυο. Ιδιαίτερα το άγχος λίγο πριν τον τοκετό φαίνεται να σχετίζεται με την αυξημένη αρτηριακή αντίσταση από τη μήτρα, που συνεπακόλουθα οδηγεί σε μειωμένη ροή αίματος προς το έμβρυο (Texeira et al. 1999). Μάλιστα, όπως προαναφέρθηκε, η κατάθλιψη πολλές φορές συνοδεύεται και από διαταραχές άγχους (Kornstein et al. 2002). Πράγματι, στην εγκυμοσύνη, μελέτες έχουν δείξει ότι παρόλο που οι διαταραχές αυτές μπορεί να ενεργοποιούνται από διαφορετικούς μηχανισμούς, εντούτοις φαίνεται να υπάρχει συν-νοσηρότητα της κατάθλιψης και του άγχους με  

συνεπακόλουθες αρνητικές επιδράσεις για το έμβρυο (Field et al. 2003; Glover & Fisk 1999).

Οι ψυχιατρικές διαταραχές στην εγκυμοσύνη σχετίζονται με ορμονικές δυσλειτουργίες αλλά και με ανωμαλίες στη λειτουργία του τόξου υποθάλαμος- επινεφρίδια- βλεννογόνος (Bloch et al. 2000). Σε μια φυσιολογική εγκυμοσύνη η λειτουργία αυτού του τόξου αλλάζει (Εικόνα 3) με την κορτικοτροπική ορμόνη CRH να παράγεται και να απελευθερώνεται στο αίμα από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου αλλά και από τον πλακούντα (Glover & Kammerer 2004).

Από την άλλη, το οιστρογόνο και η προγεστερόνη είναι γυναικείες αναπαραγωγικές ορμόνες της κατηγορίας των στεροειδών, που επιδεικνύουν ισχυρή νευρό-ρυθμιστική επίδραση στη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία. Στις ευάλωτες γυναίκες, παρατηρούνται σημαντικές αλληλεπιδράσεις των παραπάνω ορμονών με το τόξο ΗΡΑ, πυροδοτώντας συνεπακόλουθα διάφορες δυσλειτουργίες του εν λόγω τόξου (Bloch et al. 2005; Meltzer-Brody 2011; Glover & Kammerer, 2004). Μάλιστα, θεωρείται ότι η δυσλειτουργία αυτού του τόξου είναι προσδιοριστής για τη μείζονα κατάθλιψη στην εγκυμοσύνη (Meltzer-Brody 2011).

Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι οι διαφορετικές ψυχιατρικές διαταραχές επιφέρουν και διαφορετική λειτουργία του παραπάνω τόξου. Για παράδειγμα στις γυναίκες με τυπική ή μελαγχολική κατάθλιψη (κατάσταση που χαρακτηρίζεται από έλλειψη ύπνου και όρεξης) παρατηρείται υπερλειτουργία αυτού του τόξου και αυξημένη παραγωγή της κορτιζόλης και της κορτικοτροπικής ορμόνης CRH (Glover & Kammerer, 2004). Πράγματι, σε μελέτη που έγινε από τους Gitau et al. (1998), βρέθηκε ότι οι συγκεντρώσεις της κορτιζόλης στο έμβρυο σχετίζονται με αυτές της μητέρας και συγκεκριμένα παρατηρήθηκε ότι η απελευθέρωση αυτής της ορμόνης αυξανόταν στις έγκυες γυναίκες, στις 28-30 εβδομάδες κυοφορίας, λόγω του στρες που αυτές βίωναν (Wadhwa et al. 1998). Μάλιστα, η αύξηση αυτής της ορμόνης σημειώθηκε και ως παράγοντας πρόβλεψης πρόωρων τοκετών. Πράγματι, στα πρόωρα νεογνά σημειώθηκαν υψηλότερα επίπεδα απελευθέρωσης της ορμόνης αυτής σε σχέση με αυτά που γεννήθηκαν κανονικά (Wadhwa et al. 1998).

Τέλος, ενδιαφέροντα είναι και τα ευρήματα μελετών που έδειξαν ότι υπάρχουν και άλλες ορμονικές μεταβολές που ίσως να αποτελούν προσδιοριστές για την κατάθλιψη κυρίως στην επιλόχεια περίοδο. Οι Pendersen et al. (2007) σε έρευνα τους κατέγραψαν ότι έγκυες με χαμηλές συγκεντρώσεις της ολικής και ελεύθερης θυροξίνης είναι πιο επιρρεπείς στο να βιώσουν επιλόχεια κατάθλιψη.   

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από τη διατριβή μου με θέμα "Η Επίδραση της Κατάθλιψης στις Συνήθειες Ύπνου των Εγκύων".